Tạp bút: Nắng sớm quê nhà
20:45 - 04/12/2019

(TGCT) Bạn có bao giờ, thức sớm và đợt nắng nắng lên ngoài sân? Với tôi nắng sớm quê nhà luôn có một cảm giác rất đỗi ấm áp và bình yên. Nắng sớm quê nhà hé rọi những tia sáng đầu tiên khi những giọt sương đêm còn ngủ vùi trên lá lung linh. Mỗi tháng, nắng quê sớm nhà thường cho tôi một cảm giác đan xen khác nhau.

Màu nắng sớm tinh khiết tạo nên muôn vàn ký ức tuổi thơ tôi. Ảnh: PV.

Nắng sớm tháng giêng, nắng xuân thì con gái, một khúc ca mùa nắng trong leo lẻo, tiếng chim trao trảo gọi bầy đầu ngày. Nắng lọt thỏm đi giữa mùa xuân thênh thang gió nhẹ. Nắng sớm tháng giêng, một dòng nắng tươi trong tràn trề nhựa sống. Ngoại ngồi thanh tịnh trong khu vườn tháng giêng yên ắng, bùi ngùi nhớ bọn trẻ đùa giỡn trong vườn ngày xưa cũ. Nắng sớm tháng hai đậm hơn nắng tháng giêng. Nắng phủ khắp gian nhà ban sáng, lọt qua kẽ lá tạo thành vô số bông nắng vàng xơ rơ trên sân. Cây ô môi già trút lá và thấp lên nền trời màu hường tím hòa vào nắng ban mai, nhung nhớ tháng hai trong kí ức với quê cũ mùa xưa. Cây gòn già ngập những chùm trái non nhuốt, xanh rì. Nắng tháng ba, chòng chành lên nhau những lớp nắng dày, ken kín. Chưa đầy sáu giờ sáng nắng đã bủa giăng khắp lối. Nắng sớm hanh khô hòa vào cây rơm vàng vừa mới chất sau hè. Bầy già giò chạy trốn nắng rỉa lông dưới gốc mít đang cho mùa trái mới. Mùa lúa phơi đầy sân. Nắng sớm vàng, lúa mới làm ướt rượt lưng áo bê bết mồ hôi của tía, của mẹ dang một mùa nắng dài ngoằn đổi lấy chén cơm thơm ngọt. Đâu đó thoang thoảng mùi hương hoa cau, hoa bưởi trong vườn đưa mùi thơm bay khắp một rẻo quê. Mùa nắng sớm đổ đồng tháng tư, bao giờ cũng là nỗi khiếp sợ của người quê. Nắng sớm mai chưa già, con chó Mực đã nằm trốn nắng dưới bộ ván gõ. Ngoại ngồi trước hiên nhà phe phẩy chiếc quạt mo cau, mồ hôi ướt tóc mai mướt rượt. Tiếng chim vịt xa đưa cũng nặng mỏi rả rời cho một ngày nắng mới bắt đầu. Những mương nước trong vườn nhà cạn trơ dòng, cây cối trân mình chịu nắng trước cảnh vật khắc nghiệt của thời tiết. Bản tin dự báo thời tiết, tía phải lắc đầu cho một ngày nắng dài. Nắng thắp trời hòa vào những mùa hoa dầu chớm nụ tràn dài khắp con đường Giồng Luông xóm nhỏ, những cây hoàng hậu vàng, giàn hoa giấy trước nhà ai, hàng phượng già, bằng lăng trước cổng trường ai đó thắp lửa chang trong nắng sớm. Một mùa chia tay của lũ học trò, những buổi sáng đạp xe đến trường, màu áo học trò hòa vào màu nắng sớm làm lòng ai thổn thức, cho lần đầu, ai đó nói một lời làm lòng ta xao xuyến…

Nắng sớm tháng năm về, màu nắng mà tôi yêu nhất, trong những ngày mưa đầu mùa. Nắng sớm tháng năm, mùa nắng được thấy mặt trời sớm nhất trong năm. Thời tiết hạ nhiệt nhiều sau những cơn mưa đầu hạ, dịu ngọt như cũng gắt gỏng trong những ngày nắng trở mùa đan xen. Một nắng sớm mai giữa năm trong trẻo. Một trong những ngày nắng để đón cái tết lớn đầu tiên của năm với người Việt, tết Đoan Ngọ. Mẹ nhắc phải dậy sớm ngày mồng năm tháng năm, nhìn mặt trời cho sáng mắt. Mẹ đốt củi đầy cà ràng. Mẹ bắc một cái chảo không trước nhà, khua cái sạn vào chảo kêu dậy động cả xóm. Và bọn trẻ lại hỏi một câu hỏi thật to: “Dì Hai rang gì vậy?”. Mẹ chưa trả lời. Bọn trẻ đã trả lời lanh lảnh: “Rang kiến chứ rang gì”. Rang kiến để cho năm đó kiến đừng bâu vào thức ăn. Làm cho bà ngoại là người cười tươi nhất. Thói quen giữ nếp nhà, dù chẳng có căn cứ khoa học nào chứng minh cho điều đó. Bọn trẻ biết điều đó nhưng cũng nói, cũng cười. Ngoại sẽ phát cho mỗi đứa một chùm bánh ú lá tre Mạnh Tông mừng ngày tết. Và người quê lại thơm thảo bưng cho nhau cái bánh xèo, tô cà ri gà, bánh rau mơ lá mít nước cốt dừa… ăn cái tết, trong nắng sớm bình yên. Nắng sớm tháng sáu dịu hiền, ngủ muộn trong những ngày mưa sòng trên đồng, vương vãi mùi hơi nước. Trở mùa, ngoại lại nhức mỏi, mùi dầu cù là bay khắp gian nhà trong những buổi sáng nắng sớm mai. Bọn trẻ lại chạy ra vườn dừa, chỗ những tổ mối cũ, tìm nấm mối cho những ngày nắng sớm thưa thắt, hơi gió bấc thổi qua dìu dặt hơi lạnh khẽ khàng, nấm mối mọc dài từ tháng năm dài qua tháng sáu. Nắng lấm liếp rải từng cơn nhỏ qua khoảng sân trước nhà rồi lại vùi mình trong lớp mây đen kịt. Mưa như trút nước. Nắng sớm tháng bảy có nét giống tháng sáu, mưa dày hơn thèm một ngày nắng sớm rọi qua bậc cửa trước nhà. Như hiếm hoi cho những buổi sớm nắng vàng ít ỏi. Bọn trẻ nhà bức bối, cầm chém cơm rang tòng teng trên võng, vì không thể nào ra sân chạy giỡn đầu ngày. Khi ba mẹ chúng đã ra đồng khai rãnh thoát nước, lúa nhà đương thì con gái xanh ngát một miền quê chang trong nắng. Cây cối trong vườn nhà cũng rực xanh non mởn. Nắng sớm tháng tám không khả quan mấy, mùa mưa sòng đang vô mùa trút nước. Nắng sớm tháng tám đó là những ngày nắng sau mưa nhẹ thi thoảng sẽ bắt gặp cầu vồng. Gió chướng đầu mùa đã se lọn rải qua đọt dừa, rải khắp giàn mướp đang rực vàng trong màu nắng sớm mai tinh khôi, giàn đậu rồng ra đợt trái chiến đan trong những chùm bông tím rịm. Nắng vừa rải những lớp mỏng te qua nền trời, mưa đã đổ dồn phía sau. Nắng sớm tháng chín, nắng của mùa thu vàng hanh hao chạm ngõ. Cây tràm bông vàng, bông vàng đã chen kín nách lá. Nắng sớm ui ui mỏng manh như một thiếu nữ e lệ diễm kiều che mình trong chiếc nón lá thẹn thùng rồi chạy trốn sau chái bếp khi ai đó coi mắt lần đầu tiên. Nắng sớm tháng chín, mùa ít nhìn thấy nắng sớm nhất trong năm với những cơn mưa chướng dài ngoằn từ tháng chín kéo dài tận giữa mùa nắng sớm tháng mười. Mùa mưa chướng trổ cờ mía lau, bông tra, bông sậy, bông bần rụng trắng bờ sông. Nắng sớm chỉ vài hôm được thức giấc trở mình trong tháng như cũng ủ ê, chỉ đủ trườn mình rọi xuống trần gian trong một thời gian ngăn ngắn. Rồi lại trở mình ngủ vùi trong những cơn mưa chướng dài thê lê nhưng với tôi đó là những ngày nắng hiền dịu nhất trong năm. Những buổi nắng sớm mai đó luôn luôn được chờ đợi, cho mẹ ra thăm đồng khỏi ướt, chị em tôi đến trường khỏi bị mắc mưa và ngoại sẽ mang đồ ra xào phơi cho thơm mùi nắng sớm, dù chỉ là rất ít nắng. Nắng sớm tháng mười, chìm trong mưa chướng, như nó cũng góp phần đưa cây so đũa sau hè trắng muốt hoa trong nắng sớm, giữa tháng mười màu nắng trở mình lớn nhanh, những buổi nắng sớm cuối tháng mười trễ tràn nhất trong năm. Nắng sớm lên muộn trong cái không khí giao đông, làm cho ai cũng muốn nằm vùi trong chăn thêm chút nữa, chờ mặt trời rọi nắng sớm mới trở mình cho những ngày lạnh đầu mùa chưa kịp thích nghi…

 Nắng tháng mười một, là những làn sương phủ khắp lối mòn chân đê, nắng sớm lên trong những ngày mùa đông dày, lạnh buốt. Người nông dân lo sợ cho những ngày nắng sớm lên muộn hay những ngày trời ảm đạm không một chút nắng. Thời tiết mùa vụ, mùa dưa, mùa bông, mùa lúa, mùa mía, mùa nuôi gia súc gia cầm lo lắng nhất. Tía lại trở mình thức sớm hơn, chờ nắng sớm trong những ngày sương đông giăng khắp quê nhà. Tía chỉ còn biết chấp tay ước cho một ngày nắng sớm lên thật sớm. Tía sẽ vui mừng khấp khởi cho những ngày nắng sớm tháng mười một chiếu những tia sáng đầu tiên qua chuồng gà, trên ruộng dưa đan bỏ ngọn, trái đã bằng cùm tay. Tía cười tươi rói. Thương lắm! Tía luôn chung thủy với mảnh đất quê mình. Bọn trẻ lại háo hức chạy ùa ra sân phơi mình dưới nắng sớm, chơi đủ trò chơi con nít…

Nắng tháng mười hai, mùa nắng tươi, tinh khiết nhất trong năm. Mùa nắng sớm được chờ đợi nhất. Nắng tươi trong, ngọt ngào phủ khắp làng quê. Nắng sớm hòa vào những mùa bông mới no tròn nụ trên đồng. Mấy giồng cải cao nghịu bung nồi xanh non. Giàn bầu lúc lỉu trái. Ngoại ngồi trước sân chờ nắng sớm lên bên những thau mứt bí, mứt gừng đang áo đường khô tới. Bọn trẻ ùa ra sân trên tay cầm cuốn tập, vẽ vòng vèo những dàn ý cho mùa thi tới trong những sớm nắng mai. Con chó Mực cắn cổ chị mèo Tam thể chạy giỡn vòng vòng sân. Vài liếp cá khô, chuối ép cho mùa tết mới, sau hè dài theo giàn bầu, giàn mướp, những liếp bánh tráng, bánh phồng đang chờ nắng sớm lên. Hương nước cốt dừa, lá dứa bay phảng phất trong những tiếng cười nói giòn tan bay trong nắng sớm tháng mười hai ngọt lành, ấm áp. Mùa nắng sớm được yêu thích nhất trong năm và thơ ca chưa bao giờ thôi ca tụng.

Những mùa nắng sớm quê nhà trôi theo dòng thời gian, mỗi một tháng nắng sớm có một cách biểu hiện riêng của nó. Tàn mùa nắng tháng này lại bắt đầu một mùa nắng tháng mới trong năm. Một vòng tuần hoàn bất tận của tạo hóa cứ thế sinh sôi, chuyển biến. Mỗi một tháng nắng với những dư vị riêng biệt của nó không lẫn vào đâu được, đi qua cuộc đời con người như một hành trình dài và ngắn không quan trọng, quan trọng bạn đã làm được gì, đôi khi chưa kịp ngoảnh lại cảm nhận mùa nắng đã phai. Như với tôi nắng sớm quê nhà bao giờ cũng cho tôi cảm giác bình yên nhất. Không gì có thể thay thế bằng màu nắng sớm quê nhà tinh khiết tạo nên muôn vàn ký ức màu xanh tuổi thơ tôi…

Nguyễn Hoàng Nhân

102