Tạp bút: Chợ ngang mùa
15:51 - 31/10/2018

(TGCT) Chợ xâm xấp nước sau cơn mưa đêm qua. Sáng nay, trời vẫn còn giấu nắng, mây trắng bay sà sà che mất mặt trời. Nên không gian ui ui dịu mát. Chợ quê sáng đông đúc người mua người bán, tầm nắng lên qua khỏi đọt dừa chợ sẽ thưa người tan vãng. Chợ ngang mùa là một hình ảnh mà bất cứ ai đều sẽ bùi ngùi nhớ, mỗi khi xa quê và mùa đương tới.

Chợ ngang mùa tháng chín, hình ảnh đầu tiên mà ai cũng sẽ bắt gặp đó là mớ so đũa đầu mùa trắng buốt, mập ú búp non chưa bung cánh. Vài nhúm rau tạp tàng còn ướt nước non mởn, tươi xanh. Người ta bày bán đủ các loại rau mùa mưa, chủ yếu của những bà cụ hay vài chị phụ nữ tay chân đen ngòm vì mủ rau. Vài lọn rau ngổ, ngò gai, đọt chạy, rau ráng, rau muống, rau lang cọng to ú cho đến bó đậu rồng, vài trái mướp hương đầu mùa cuốn còn chưa rụng hẳn. Người quê mà nhà ăn không hết mang ra chở, có gì bán đó. Vừa bán vừa trò chuyện rôn rả. Tất cả được lót trên bao phân u rê hay miếng nilông. Điều đặc biệt nhất là họ buộc nuột rau bằng dây chuối không sử dụng túi nilông ai mua nhiều sẽ được buộc nhiều bó vào nhau xách tay trừ rau tạp tàng.

Chợ ngang mùa tháng chín, gió chướng đổ đồng. Những cặp cá lóc đầu nằm trong giỏ của những chị phụ nữ, vài ký cá rô đồng bò long lóc. Cá rô mề mùa này đủ nguồn thức ăn, chủ yếu là ăn rầy hại lúa, bông lúa non rụng bông phấn và quẩy chum chủm trong những đêm không trăng. Món quà trời ban cho những gia đình nghèo làm nghề cấm câu đêm. Cá được bày bán theo dãy ở cuối chợ. Thường thì người bán đựng trong những cái giỏ. Người bán ít nói thách, thơm thảo người quen họ còn bớt đôi chút. Lỗ lã gì vài ngàn bạc nhỏ. Một câu nói quen thuộc của những người bán cá. Và những đống cá linh ánh bạc vảy vào mùa chất đầy tươi chong. Cá linh đầu mùa non tròn béo ngậy theo những đợt nước lũ tràn đồng trắng xóa tràn về, từ vùng miệt thứ xa xôi chở về chợ. Một sản vật thiên nhiên ban tặng. Cá linh kho mía, kho lạt, chiên sả ớt hay canh chua bông so đũa cá linh nêm gò gai, thơm sực nức mùi sẽ có trong những bữa cơm tháng chín, trong nhà mùi cơm nóng hổi bốc khói, ngoài sân mưa chướng dài lê thê giăng đầy chiều thu, nghe phát thèm trong những ngày tháng chín xa nhà, mùa trở giấc…

Chợ ngang mùa tháng chín, nghe thương những tiếng gà con chim chít hay tiếng của những chú vịt con trong những cái rổ, nằm ở một góc chợ của những bà mẹ quê. Một âm thanh rất đổi quen thuộc, thân thương chuẩn bị cho mùa Tết mới. Gia đình nào cũng mua từ vài con vịt hay vài chục, nuôi lây lất. Người bán nhiều mà người mua cũng nhiều. Người ít bảo “nuôi bỏ bậy ăn cơm đổ cho có, Tết cúng ông bà sau ăn thịt”. Người nuôi nhiều khẽ giọng “nuôi cho sấp nhỏ nhà đông, năm nay có dâu mới, biếu anh chị sui vài cặp, sui mới à nghen”. Những âm thanh khiến cho những buổi chợ tháng chín chộn rộn, náo nhiệt hơn. Người mua người bán, cò cưa mặc cả. Chợ sẽ kéo dài hơn so với những tháng trước. Khoảnh khắc trong chờ đoàn viên trong năm mới đã bắt đầu, trong đầu ngoại, mẹ, cha đã mường tượng ra…

Chợ ngang mùa tháng chín, háo hức của tôi là những buổi chiều dầm mưa hái rau cùng ngoại sau vườn. Rau non xanh hút tầm mắt trong những mương vườn nhà. Vài kilogam đậu bún hái từ chiều trên những giồng đậu. Được ngoại bó thành những bó nhỏ gọn ghẽ. Mấy ốp trầu già xanh ngát, bó đậu rồng, những trái mướp hương, bí đao vừa rụng cuống, một giỏ đầy rau mơ, lá dứa, vài nải chuối xiêm chín bói đã ngả vàng ươm, buồng cau dày ngọt cha mới trèo hái chiều qua. Được chất đầy trong những chiếc giỏ điệm. Khệ nệ, đón đò đi một đỗi, từ lúc chập khuya mới đến chợ đường xa. Hai bà cháu dọn hàng ngồi ở một góc chợ. Giá bán sẽ giảm dần khi mặt trời hé nắng. Số tiền bán được chẳng là bao đổi về hằm bà lằn tiêu, tỏi đường, muối, dầu hôi, mớ cá linh đầu mùa… Bao giờ ngoại cũng dành ít tiền lẻ trả công cho tôi xách đồ phụ ngoại, cặp bánh cam mặn, thanh kẹo kéo đậu phộng béo ngậy. Thỉnh thoảng được ngoại đãi một tô cháo lòng bốc khói, ăn ngon lành...

Chợ ngang mùa tháng chín, bán toàn sản vật quê, trong tiếng cười nói vang một khúc đường nhỏ của những người nông dân, theo kiểu mùa nào thứ ấy. Chợ, một nơi giao thương kế nối theo kiểu nhà nào có gì bán đó. Vào mùa giá rẻ. Như đối với tôi, chợ ngang mùa tháng chín là một miền ký ước tươi trong. Những đêm nôn nao giật mình, thèm thuồng cho những buổi chợ sớm. Những buổi chợ phụ ngoại khệ nệ đủ thứ sản vật trong vườn mang ra chợ, đón những chuyến đò sớm, âm thanh của buổi chợ sáng trong veo, thơm thảo tiếng cười nói, ngồi cùng ngoại ở một góc chợ, học đếm số người qua lại, học cách tính nhẫm nhanh như gió của ngoại. Tiếng gà con, vịt con, tiếng người đan trong một ngày tháng chín, chợ gọi mùa chuẩn bị Tết xôn xao. Chưa bao giờ, trong những mùa sang tháng chín mà tôi quên…

Nguyễn Hoàng Nhân

29