Xúc động một bài thơ về Đảng
00:04 - 02/02/2020

Nguyên quán nhà thơ Chế Lan Viên (1920-1989) ở xã Thanh An, huyện Cam Lộ, tỉnh Quảng Trị. Bài thơ “Kết nạp Đảng trên quê mẹ” được ông sáng tác năm 1949, với nguồn cảm hứng từ chính lễ kết nạp Đảng của ông trên quê hương Quảng Trị.

CHẾ LAN VIÊN

Kết nạp Đảng trên quê mẹ

Giã mẹ ra đi kháng chiến bốn phương trời

Kết nạp Đảng, bỗng quay về quê mẹ!

Có phải quê hương gọi ta về đấy nhỉ?

Dặn dò ta, khuyên nhủ ta thêm

Trong buổi đầu, ta theo Đảng đi lên

 

Ngày vào Đảng đất trời như đổi khác

Những vật vô tri cũng làm rưng nước mắt

Đá sỏi cây cằn, sao bỗng thấy thiêng liêng?

Giọng nói quen nghe, màu đất quen nhìn

Bỗng chan chứa trăm điều chưa nói hết

Tôi cúi đầu nghe, dặt dìu, tha thiết

Cây cỏ trời mây, kẻ mất người còn

Trong mơ hồ, trăm tiếng của quê hương

 

Tiếng mẹ bảo bên tai: "Con hãy nhớ

Bà con quê ta đói nghèo lam lũ

Cuộc sống xưa như nước chảy mất dòng

Không ai thương như cỏ nội giữa đồng

Con chim bỏ trời quê ta đi xứ khác

Đất chẳng nuôi nổi người, người không nuôi nổi đất

Chiếc khăn xanh mẹ bịt trên đầu

Đã từng che hai thứ tóc buồn đau

Mẹ trông ở đời con... "Con hãy gắng

Con đi đi... Từ nay con có Đảng"

Tôi nhìn ra thấy máu thịt quê hương

Như đang dâng thành núi, đọng thành cồn

Ôi gió Lào ơi! Ngươi đừng thổi nữa

Những ruộng đói mùa, những đồng đói cỏ

Những đồi sim không đủ quả nuôi người

Cuộc sống gian lao ít tiếng nói cười

Chỉ tiếng gió mù trời chen tiếng súng

Của đồn giặc mấy năm trời chiếm đóng

 

Đảng kính yêu! Tôi tìm Đảng giữa nơi này

Như chờ vang tiếng sét xé trời mây...

 

Tôi đứng trước Đảng kỳ, rưng mắt lệ

Phút mơ ước, sao thiếu hình bóng mẹ?

Giặc bao vây ngăn lối chặn đường

Thiếu cả gia đình ngay giữa đất quê hương!

Mẹ ơi! Mẹ không là đồng chí

Nhưng Đảng kỳ đây chính là của mẹ

Đời khổ đau mẹ đứng dưới cờ này

Mẹ đói nghèo, hàng ngũ bên con đây

Mẹ xem, con mặc áo nâu sồng xưa mẹ mặc

Mai con hát khúc bình dân xưa mẹ hát

Đảng mến yêu, có phải mẹ giới thiệu con vào?

Từ buổi dạy con lòng thương ghét ban đầu

Tự quê mẹ nghèo, tự đời mẹ khổ

Tự giọt lệ khóc tù đi biệt xứ

Tự nắm cơm khô đưa cán bộ thoát làng

Từ tiếng thét căm thù vì giặc giã, vua quan

Tưởng như cả quê hương giới thiệu tôi vào Đảng

Rẫy bắp, vườn tiêu, bờ tre, bãi sắn

Những đồi tranh ăn độc gió Lào

Cả trại tù Lao Bảo chốn rừng sâu

Ôi tiếng đầu tiên gọi ta “đồng chí”

Là tiếng quê hương ấm lành Quảng Trị

Những đảng viên đầu tiên đứng sát bên tôi

Là bạn thuở nhi đồng áo vá cơm khoai

 

Tôi đứng dưới cờ, đưa tay tuyên thệ

Trên đất quê hương mang hình bóng mẹ

Ngỡ chừng như vừa sinh lại lần đầu

Đảng trở thành nơi cắt rốn chôn rau.

Năm 1949

Xúc động một bài thơ về Đảng

QĐND - Nguyên quán nhà thơ Chế Lan Viên (1920-1989) ở xã Thanh An, huyện Cam Lộ, tỉnh Quảng Trị. Bài thơ “Kết nạp Đảng trên quê mẹ” được ông sáng tác năm 1949, với nguồn cảm hứng từ chính lễ kết nạp Đảng của ông trên quê hương Quảng Trị.

“Kết nạp Đảng trên quê mẹ” đánh dấu hai sự kiện quan trọng trong cuộc đời nhà thơ lớn Chế Lan Viên. Về mặt con người xã hội, bài thơ ghi lại thời khắc nhà thơ Chế Lan Viên nguyện trung thành với lý tưởng của Đảng, dùng ngòi bút là vũ khí sắc bén trên mặt trận văn hóa văn nghệ dưới sự lãnh đạo của Đảng. Riêng với con đường nghệ thuật thi ca, bài thơ đánh dấu bước chuyển phong cách nghệ thuật của tác giả: Từ thi pháp lãng mạn, tượng trưng của phong trào Thơ Mới sang thi pháp trữ tình chính trị của thơ ca cách mạng. Cần nhắc lại rằng, Chế Lan Viên nổi danh từ năm 17 tuổi với tập thơ “Điêu tàn” gây ngạc nhiên, ngưỡng mộ khắp thi đàn. Song, cũng như bao văn nghệ sĩ cùng thời đi theo cách mạng, Chế Lan Viên rất khó khăn để “lột xác” sáng tác trong hoàn cảnh thời đại mới. Điều đó buộc nhà thơ phải “nhận đường” (chữ của Nguyễn Đình Thi), thâm nhập vào đời sống mới, “ba cùng” với nhân dân để tìm cảm hứng sáng tác.

Khi đã đồng hành cùng cuộc cách mạng lớn lao, sát cánh với nhân dân vĩ đại, nhà thơ chợt nhận ra Đảng thật gần gũi, gắn bó máu thịt như nhà thơ bấy lâu nay gắn bó với quê hương, với người mẹ sinh thành. Chẳng thế mà nhà thơ phải viết hai câu thơ để diễn đạt suy nghĩ đó: “Tưởng như cả quê hương giới thiệu tôi vào Đảng” và “Đảng mến yêu, có phải mẹ giới thiệu con vào?”. Việc nhân cách hóa Đảng như người mẹ đã tạo ra tính đa nghĩa, mang lại tính trữ tình giàu chất nghệ thuật để bài thơ thoát khỏi khuôn sáo tuyên truyền cổ động tầm thường: “Mẹ trông ở đời con... Con hãy gắng/ Con đi đi... Từ nay con có Đảng”, “Ngỡ chừng như vừa sinh lại lần đầu/ Đảng trở thành nơi cắt rốn chôn rau”.

Nghệ thuật thơ cách mạng sử dụng từ ngữ đậm chất thị giác với lớp biểu tượng, hình ảnh gây cảm giác mạnh cho người đọc. Trong giờ phút được kết nạp Đảng “đất trời như đổi khác”, Chế Lan Viên bồi hồi nhớ lại quá khứ đau buồn “một cổ hai tròng”, thiên nhiên khắc nghiệt khiến đời sống nhân dân, cuộc đời người mẹ cơ cực: “Cuộc sống xưa như nước chảy mất dòng”; “Những ruộng đói mùa, những đồng đói cỏ/ Những đồi sim không đủ quả nuôi người”. Với Chế Lan Viên, đi theo Đảng là điều tất yếu bởi chỉ có Đảng mới đem lại độc lập, tự do, cơm áo cho người dân, để quê hương bớt lầm than: “Đảng kính yêu! Tôi tìm Đảng giữa nơi này/ Như chờ vang tiếng sét xé trời mây...”

Sự xúc động của bài thơ, đồng thời cũng là sự phát hiện của nhà thơ đó là trở thành đảng viên đồng nghĩa phải gắn bó với nhân dân cần lao, phải đứng ở tuyến đầu, chấp nhận khó khăn thử thách: “Mẹ xem, con mặc áo nâu sồng xưa mẹ mặc/ Mai con hát khúc bình dân xưa mẹ hát”. Đọc bài thơ, độc giả có thể thấy sự tin tưởng của nhà thơ vào tương lai tươi sáng của quê hương đất nước dưới sự lãnh đạo của Đảng, với điểm tựa nhân dân vững chắc.

Bài thơ “Kết nạp Đảng trên quê mẹ” sau này được in trong tập “Ánh sáng và phù sa” (Nhà xuất bản Văn học, 1960), khẳng định vị trí hàng đầu của Chế Lan Viên trong nền thơ ca cách mạng. Riêng với bài thơ “Kết nạp Đảng trên quê mẹ” mãi được ghi nhận là một trong những bài thơ hay nhất, xúc động nhất viết về Đảng.

Tiến sĩ LƯƠNG HOÀNG PHƯƠNG
Theo qdnd.vn

23